Amsterdam onderzoekt verbod op gebruik van wegwerpverpakkingen

De gemeente Amsterdam onderzoekt een nieuw middel in de strijd tegen zwerfafval: een verbod op het gebruik van wegwerpverpakkingen. Uit landelijk onderzoek blijkt dat 30% van het zwerfafval bestaat uit koffiebekers, fastfoodverpakkingen en andere eenmalige voedselverpakkingen. Juridisch kennisplatform CircuLaw keek naar de mogelijkheid om gebruik van deze wegwerpverpakkingen te verbieden en komt tot de conclusie dat dit wettelijk mogelijk is.

Wegwerpbekers bevatten bijvoorbeeld naast papier nog steeds plastics en die breken pas na honderden jaren af. Als de bekers zwerfafval worden, vervuilen deze bekers dus de bodem en het grondwater voor honderden jaren. Een schril contrast met het gemiddelde gebruik van 7 minuten.

Wethouder Lian Heinhuis (Afval en Reiniging): ”Zwerfafval is een hardnekkig probleem, het is een symptoom van een wegwerpmaatschappij die onze mooie stad vervuilt en miljoenen per jaar kost. Daarom hebben we laten onderzoeken welke juridische instrumenten we kunnen inzetten om dit aan te pakken. Het gesprek met ondernemers en bewoners is daarbij eveneens belangrijk, want alleen door samen te werken, kunnen we een schone en duurzame stad realiseren. Een verbod op gebruik van wegwerpverpakkingen is een reële optie. Ons doel is helder: een stad zonder zwerfafval, waarin hergebruik de norm is. We produceren als stad nu ook echt gewoon te veel afval. Deze maatregel zou sterk kunnen bijdragen aan afvalreductie doordat het gebruik van wegwerpverpakkingen wordt teruggedrongen, waardoor er minder afval geproduceerd wordt en op straat belandt en de stad schoner blijft.”

Het juridische kennisplatform CircuLaw heeft voor Amsterdam onderzocht of en hoe verschillende instrumenten zoals een verbod juridisch sluitend, uitvoerbaar én eerlijk voor ondernemers en consumenten mogelijk zijn. Het rapport De spelregels van schoon concludeert dat gemeenten de bevoegdheid hebben om faciliterende en normerende maatregelen in te stellen om afval te voorkomen. Andere (Europese) steden, zoals Kopenhagen en Lissabon, ervaren dezelfde problemen. Lissabon koos al voor een verbod op gebruik van wegwerpverpakkingen. Daarnaast werken deze steden aan het opzetten van een retoursysteem voor herbruikbare verpakkingen, in samenwerking met ondernemers. Amsterdam gaat die beweging ook maken.

Het college kijkt nu verder welke combinatie van instrumenten het meest effectief zal zijn in het terugdringen van zwerfafval, en hoe dit het best kan worden ingevoerd. Het meest verstrekkende middel zou een verbod op het gebruik van bepaalde wegwerpverpakkingen zijn. Maar een verbod werkt het beste als het gepaard gaat met een toegankelijk aanbod van herbruikbare verpakkingen en een retoursysteem voor deze verpakkingen. Bovendien kan deze maatregel volgens de Europese Dienstenrichtlijn alleen wanneer ze noodzakelijk, geschikt en evenredig is. Eerst moet aangetoond zijn dat lichtere maatregelen zijn ingezet, maar onvoldoende effect hebben gehad.